Szanowna Pani
Bożena Żelazowska
Generalny Konserwator Zabytków
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
ul. Krakowskie Przedmieście 15/17
00-071 Warszawa
Wniosek o podjęcie nadzoru nad czynnościami Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków realizowanymi w ramach procedury planistycznej
Jako przedstawiciele Rady Dzielnicy Oliwa, będącej jednostką pomocniczą Gminy Miasta Gdańska, wyrażamy głębokie zaniepokojenie uzgodnieniem przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków [PWKZ] projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (nr 0278 Oliwa Górna rejon ulicy Piastowskiej i Pomorskiej) [MPZP lub projekt planu] obejmującego zespół dawnej zajezdni tramwajów konnych przy al. Grunwaldzkiej 535-537 w Gdańsku-Oliwie, wpisany do rejestru zabytków pod nr A-1139 decyzją z dn. 16.01.1996 r.
Postanowieniami z dn. 02.04.2025 r. oraz z dn. 11.06.2025 r. PWKZ odmówił uzgodnienia projektu planu, natomiast trzecia wersja MPZP została uzgodniona przez PWKZ w drodze art. 25 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zgodnie z którym nieprzedstawienie stanowiska w wyznaczonym terminie uważa się za równoznaczne z uzgodnieniem.
Wzniesiona ok. 1870 r. dawna zajezdnia tramwajów konnych od lat stanowi przedmiot troski ze strony mieszkańców Oliwy i społeczników zaangażowanych w ochronę dziedzictwa kulturowego naszego miasta. Zgodnie z treścią ww. decyzji: “Założenie to stanowi jeden z niewielu tego typu przykładów na terenie województwa gdańskiego [obecnie pomorskiego] co w połączeniu z jego walorami historyczno-przestrzennymi predestynuje je do objęcia ścisłą ochroną konserwatorską”.
W 2022 r. zabytek, pozostający od lat w złym stanie technicznym, nabyła spółka Idea Invest. Oliwianie wiadomość o zmianie właściciela przyjęli z nadzieją na lepszą przyszłość dla zajezdni, czego dobrym prognostykiem było jej zabezpieczenie. Niestety nasz optymizm zamienił się w obawy, gdy w 2024 r. inwestor przedstawił opinii publicznej pierwsze wizualizacje ukazujące zabytek w drastycznie rozbudowanej odsłonie. Od tego czasu tj. od 2024 r. trwa proces uzgodnień dotyczących przyszłości zajezdni dokonywanych pomiędzy Miastem Gdańsk, właścicielem i Pomorskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. O ile sam proces “negocjacji” pomiędzy inwestorem a władzami naszego miasta uznajemy za nieunikniony, to nasze głębokie wątpliwości budzą działania w tym zakresie organu konserwatorskiego, naszym zdaniem nie traktującego ochrony zabytku jako priorytetu.
Zasadnicza wątpliwość wynika ze sprzeczności pomiędzy treścią decyzji o wpisie do rejestru zabytków a projektem planu. W treści decyzji m.in. wskazano, że “Oba budynki zachowały pierwotną bryłę wraz z oryginalną dekoracją elewacji. Tworzą zespół o jednorodnym wyrazie architektonicznym łączący funkcję przemysłową z zabudową mieszkalną”. W naszej ocenie powyższy fragment decyzji pozwala przyjąć, że proponowane zapisy MPZP kwestionują, czy wręcz prowadzą do unicestwienia wartości zabytku m.in. poprzez dopuszczenie nadbudowy historycznych budynków do 16 metrów (tj. podwyższenie ich o dwie kondygnacje) oraz możliwość wybudowania w bliskiej odległości dominanty o wysokości 28 metrów i powierzchni 450 m/kw. Zgodnie z zapowiedziami inwestora dominanta zostanie powiązana architektonicznie z pozostałą zabudową szklanym łącznikiem. Zaniepokojenie budzi również brak zapisów dotyczących konieczności ochrony oryginalnego materiału (głównie cegły) współtworzącego zabytek.
Zgodnie z art. 19 ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami w ustaleniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uwzględnia się w szczególności ochronę zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków. Jako społecznicy dążymy do ochrony lokalnego dziedzictwa kulturowego, częstokroć posiłkując się w tym zakresie decyzjami o wpisie do rejestru. To tego rodzaje decyzje umożliwiają rozpoznanie zabytków o największych wartościach, jak również wyznaczają hierarchię aktów prawnych (wśród których znajdują się akty prawa miejscowego), które winny być tej – najwyższej – formie ochrony podporządkowane. Ponadto pragniemy zwrócić uwagę na orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym interpretacji zakresu wpisu do rejestru dokonuje się nie tylko z uwzględnieniem treści sentencji, ale także uzasadnienia decyzji o wpisie.
Nie mniej istotną okolicznością jest to, że właściciel mimo planów dotyczących radykalnego przekształcenia bryły zabytku, jak dotąd nie przedstawił żadnych ekspertyz technicznych dowodzących tego, że tego typu prace budowlane nie naruszą konstrukcji budynków w stopniu prowadzącym do ich zagłady.
Należy podkreślić, że chroniony zabytek znajduje się w granicach wpisanego do rejestru zabytków pod nr A-850 układu urbanistycznego Starej Oliwy wraz z zespołem Potoku Oliwskiego, która to forma ochrony obszarowej powinna rzutować na ochronę wartości krajobrazowych, w tym zakaz wprowadzania ahistorycznych dominant wysokościowych. Warto zaznaczyć, że dawna zajezdnia znajduje się w pobliżu Potoku Oliwskiego – źródła potęgi Cystersów, dzięki którym Oliwa powstała i dziś jest uznawana za jedną z najpiękniejszych dzielnic Gdańska.
Wobec powyższego zwracamy się do Pani Minister z wnioskiem o objęcie nadzorem merytorycznym działań Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, które zdaniem Rady Dzielnicy Oliwa nie służą zachowaniu wartości zabytku, wprost wyszczególnionych w decyzji o wpisie do rejestru. Obawiamy się, że potencjalna sprzeczność pomiędzy treścią decyzji a zapisami MPZP będzie skutkowała zaskarżeniem planu, a następnie być może jego uchyleniem, co przyniesie zabytkowi kolejne lata niepewności i degradacji.
Podsumowując, dobro zabytku oznacza dla nas znalezienie dla niego odpowiedniej funkcji, realizowanej z poszanowaniem jego wartości – autentyzmu formy, gabarytów, materiału dzięki którym dawną zajezdnię tramwajów konnych uznajemy za świadectwo minionej epoki warte zachowania dla kolejnych pokoleń.
Z poważaniem,
Tomasz Strug
Przewodniczący Zarządu Dzielnicy Oliwa